ماده 38 قانون تامین اجتماعی و تبصره مهم آن

ماده 38 قانون تامین اجتماعی در چه موضوعاتی به تصویب رسیده است؟ شرکت­‌های بزرگ با حجم فعالیت زیاد برای انجام قسمتی از کار و یا خدمات خود اقدام به برون سپاری می­‌کنند، برون سپاری انجام کار به این معنی است که پیمانکار ضمن دارا بودن تجهیزات، تخصص و نیروهای مشخص اقدام به انجام فعالیت مورد نظر در مدت زمان مشخص می‌نماید.

کارکنانی که برای پیمانکار یا مقاطعه کار فعالیت می­‌کنند، باید بیمه شوند و برای بررسی فرداد و مستند این موضوع باید به ماده 38 قانون تامین اجتماعی رجوع شود و موضوعی که در این خصوص بسیار مهم می‌باشد این است که در رابطه با نحوه انجام کار به صورت کاملا دستی یا با ماشین آلات و یا ترکیبی از هر دو، نحوه محاسبه هزینه بیمه تامین اجتماعی تغییر می­‌کند.

ماده 38 قانون تامین اجتماعی چیست؟

اگر شخصی به عنوان کارگر در شرکت‌­های پیمانکاری و مقاطعه کار مشغول به فعالیت شود و انجام کار به صورت مقاطعه کاری باشد، در این خصوص پیمانکار موظف است که مطابق ماده 38 قانون تامین اجتماعی نسبت به بیمه نمودن کارگر خود نزد سازمان تامین اجتماعی اقدام نماید.

میزان اهمیت ماده 38 قانون‌ تامین اجتماعی

کارکنان پیمانکاران و مقاطعه کاران به علت این‌که به صورت موقت مشغول به کار هستند، از پوشش قانون کار محروم بوده و در معرض خطرات مختلفی مانند بیماری، مرگ، سانحه و بیکاری قرار می­‌گیرند؛ به همین علت سازمان تامین اجتماعی با هدف حفظ حقوق کارگران مقاطعه کار نسبت به تصویب و اجرای ماده 38 قانون‌ تامین اجتماعی اقدام نموده است.

متن ماده 38 قانون تامین اجتماعی

اگر متن ماده 38 قانون تامین اجتماعی مورد مطالعه قرار داده شود، نتیجه به دست آمده این است که؛ این ماده قانونی به بیمه شدن کارگرانی که در شرکت­‌های پیمانکاری و مقاطعه کاری مشغول به کار هستند می­‌پردازد؛ به عبارت دیگر ماده 38 قانون تامین اجتماعی مقاطعه کاران و پیمانکاران را ملزم به بیمه کردن نیروی کارگری خود می­‌نماید.

سازمان تامین اجتماعی با هدف تضمین و اطمینان از بیمه شدن نیروهای پیمانکاران مقاطعه کار، کارفرماها را موظف کرده است که درصدی از پرداختی خود به پیمانکار را نگه دارند تا پیمانکار نسبت به بیمه کردن کارگران و تسویه حساب با سازمان تامین اجتماعی اقدام نماید.

تغییرات اخیر در ماده 38 قانون تامین اجتماعی

بخشنامه ماده 38 قانون تامین اجتماعی به صورت کلی بیان شده و بالطبع در اجرای آن ابهاماتی برای کارگران، کارفرمایان و پیمانکاران پیش می­‌آید؛ بنابراین برای رفع ابهامات به وجود آمده در سال­‌های 1372 و 1394 تغییراتی تحت عنوان تبصره ماده 38 قانون تامین اجتماعی به این ماده قانونی اضافه شده است که در ادامه به بررسی آن­‌ها پرداخته شده است.

آیین نامه اجرایی ماده 38 قانون تامین اجتماعی

این آیین نامه با هدف یکپارچه سازی امور بیمه‌­ای تمامی کارکنان تحت پوشش سازمان تامین اجتماعی به تصویب و اجرا درآمده است.

متن آیین نامه اجرایی ماده 38 قانون تامین اجتماعی چیست؟

مطابق متن آیین نامه اجرایی ماده 38 قانون تامین اجتماعی علاوه بر این‌که پیمانکاران موظف به بیمه نمودن کارگران خود هستند، کارفرمایان نیز در خصوص کارگران مشغول به کار پیمانکاران مقاطعه کار نیز مسئولیت دارند؛ اگر پیمانکاری از بیمه نمودن کارگران خود سرباز بزند، کارفرما موظف به کسر بیمه و پرداخت به سازمان تامین اجتماعی خواهد بود.

هدف از آیین نامه اجرایی ماده 38 قانون تامین اجتماعی چیست؟

آیین نامه اجرایی ماده 38 قانون تامین اجتماعی که در 5 ماده به تصویب رسیده و به اجرا گذاشته شده است، در هر ماده به وظایف کارفرمایان، پیمانکاران و سازمان به صورت جداگانه اشاره می­‌کند که هدف نهایی همه این آیین نامه بیمه شدن کارگران مقاطعه کار و رعایت عدالت اجتماعی در خصوص استفاده کارگران از بیمه سازمان تامین اجتماعی است.

تبصره ماده 38 قانون تامین احتماعی

برای تشریح بیشتر موضوع ماده 38 قانون تامین اجتماعی پیمانکاری دو تبصره به این ماده اضافه شده است، تبصره 1 ماده 38 قانون تامین اجتماعی الحاقی مورخ 1372/02/26 و تبصره 2 مربوط به 1394/02/01 است و این دو تبصره به دو موضوع مهم اشاره می­‌کند که در ادامه به این دو موضوع پرداخته شده است.

تبصره یک ماده 38 قانون‌ تامین اجتماعی چیست؟

تبصره 1 ماده 38 قانون تامین اجتماعی به این موضوع اشاره می­‌کند که تمامی کارفرمایان موضوع ماده 38 و ماده 29 قانون بیمه‌های تامین اجتماعی سابق مکلفند، مطالبات سازمان تامین اجتماعی از مقاطعه کاران و ‌مهندسین مشاور را از محل سپرده 5 درصد و آخرین قسط نگهداری شده به حساب سازمان تامین اجتماعی واریز کنند.

تبصره 2 ماده 38 قانون تامین اجتماعی چیست؟

موضوع تبصره 2 ماده 38 قانون تامین اجتماعی در خصوص مبنای مطالبه حق بیمه در خصوص شرایط مهم صورت وضعیت پیمانکاری در پیمان‌هایی است که دارای شرایط زیر باشند:

• • کارگاه‌­های صنعتی و خدمات تولیدی یا فنی مهندسی ثابت در محل ثابت باشند.
  • موضوع اجرای پیمان توسط افراد شاغل در همان کارگاه انجام شود.
  • حق بیمه طبق فهرست ارسالی و بازرسی کارگاه پرداخت می‌­شود.

در این گونه پیمان‌­ها از اعمال ضریب حق بیمه جهت قرارداد پیمان معاف بوده و سازمان تامین اجتماعی مفاصا حساب قراردادهای پیمان اشاره شده را صادر می­‌نماید.

رای دیوان عدالت اداری در مورد ماده 38 تامین اجتماعی

رای شماره 1815 مورخ 1393/11/06 هیات عمومی دیوان عدالت اداری در خصوص ماده 38 قانون تامین اجتماعی بیان می­‌کند که این قانون در خصوص پیمانکارانی است که در اجرای قرارداد پیمانکاری از کارگر استفاده ­می‌­کنند؛ بنابراین ماده 38 قانون تامین اجتماعی در خصوص پیمانکار فاقد کارگر (پیمانکار حقیقی) صدق نمی­‌کند.

قراردادهای مشمول مالیات ماده 38 قانون تامین اجتماعی

قراردادهای مشمول ماده 38 قانون تامین اجتماعی شامل 3 بخش از فعالیت و خدمات به شرح زیر هستند:

1. 1. قرارداد مشمول ضوابط طرح های عمرانی
   2. قرارداد های غیر عمرانی
   3. موارد خاص قراردادهای غیر عمرانی

قرارداد مشمول طرح عمرانی

برابر مصوبات 129 و 143 شورای عالی سازمان تامين اجتماعی، قراردادهای مشمول ضوابط طرح‌­های عمرانی دارای دو شرط زیر هستند:

1. 1. قرارداد مطابق فهرست بها پایه سازمان برنامه و بودجه (قراردادهای پیمانکاری) یا ضوابط تیپ سازمان مذکور(قراردادهای مشاوره ای) منعقد شده باشد.
   2. تمام یا قسمتی از بودجه عملیات از محل اعتبارات عمرانی دولت (اعتبارات عمرانی ملی، منطقه ای، استانی) تامین شده باشد.

قرارداد غیرعمرانی

تمامی قراردادهای فاقد شرایط اشاره‌ شده در پاراگراف قبل، قراردادهای غیر عمرانی در نظر گرفته می­‌شوند و بیشترین مشکل موجود در این حوزه در خصوص قراردادهای غیر عمرانی است؛ زیرا طرفین از بودجه های دولتی استفاده نمی­‌کنند و حق بیمه قراردادهای غیر عمرانی برابر مقررات و مصوبات شورای عالی تامین اجتماعی محاسبه و وصول می‌شود.

ضرایب قرارداد مشمول ماده 38 قانون تامین اجتماعی

کارفرمایانی که با پیمانکارهای مختلف کار می­‌کنند باید با حسابداری پیمانکاری و ماده 38 قانون تامین اجتماعی پیمانکاری آشنا باشند، و یکی از موارد مهم در ماده 38 قانون تامین اجتماعی، ضرایب قرارداد مشمول ماده 38 قانون تامین اجتماعی  است، به طور کلی جدول ضرابب مربوطه در نرم افزار بیمه و نرم افزار حسابداری آنلاین به شرح شکل زیر است:

نوع پیمان	نسبت مزد به کل قرارداد	نرخ بیمه	ضرائب نهایی حق بیمه
دستمزدی	56/55	30%	16.67%
مصالح و مواد	26	30%	7.8%

نحوه محاسبه ماده 38 قانون تامین اجتماعی

قبل از فراگیری نحوه محاسبه ماده 38 قانون تامین اجتماعی باید ابتدا نوع قرارداد تشخیص داده شود و بعد از این‌که قرارداد مشخص شد، براساس ضرایبی که در نظر گرفته شده است، نسبت به محاسبه و پرداخت حق بیمه اقدام شود؛ قراردادهاي مشمول ماده 38 از نظر احتساب حق بيمه و نحوه محاسبه ماده 38 قانون تامین اجتماعی به شرح زیر است:

• • حق بیمه قراردادهای عمرانی مشاوره ای: قراردادهای عمرانی مشاوره­‌ای، قراردادهایی هستند که معمولا به مصالح نیاز ندارند و یا هزینه مصالح مصرف شده نسبت به هزینه کل پروژه بسیار کم است.

حق بیمه این قراردادها مقطوع 14 درصد ناخالص کارکرد به اضافه 6/1 درصد به عنوان حق بیمه بیکاری و مجموعا به میزان 6/15 درصد ناخالص کارکرد است ( 12 درصد سهم کارفرما و 6/3 درصد سهم پیمانکار است).

• • حق بیمه قراردادهای عمرانی اجرایی: حق بیمه قراردادهای عمرانی اجرایی یا قراردادهای ساخت و ساز مقطوع 6 درصد ناخالص کارکرد به اضافه 6 دهم درصد به عنوان بیمه بیکاری و جمعا به میزان 6/6 درصد ناخالص کارکرد است. (6/1 درصد سهم پیمانکار و 5 درصد سهم کارفرما که از محل پروژه تامین می­‌شود).

• • حق بیمه قراردادهای غیرعمرانی: قراردادهایی که در اجرای آن تهیه مصالح مصرفی بر عهده و هزینه پیمانکار است و یا موضوع قرارداد ارائه خدمات است، حق بیمه این دسته از قراردادها به میزان هفت درصد ناخالص کل کارکرد است.

• • حق بیمه قراردادهای دستمزدی و خدماتی غیرمکانیکی: حق بیمه قراردادهای دستمزدی و خدماتی غیرمکانیکی برابر پانزده درصد ناخالص کل کارکرد است، بابت حق بیمه بیکاری نیز 67/1 درصد اضافه می­‌شود و به طور کلی حق قراردادهای دستمزدی و خدماتی غیرمکانیکی برابر 67/16 درصد از کل مبلغ پیمان است.

• • قراردادهایی که بر اساس آن فقط نصب تجهیزات با پیمانکار است.

در این نوع از قراردادها دستمزد نصب تجهیزات جزء مبلغ قرارداد بوده و ارزش تجهیزاتی که باید نصب شود جزء مبلغ قرارداد نیست؛ به همین علت در محاسبه حق بیمه هم به قیمت تجهیزات توجه نمی­‌شود و حق بیمه فقط از اجرت نصب تجهیزات که به پیمانکار تعلق می‌­گیرد محاسبه می شود.

با توجه به این‌که قراردادهای نصب تجهیزات به عنوان دستمزدی(غیرمکانیکی) شناخته می­‌شود، حق بیمه آن برابر 16/67 درصد از کل مبلغ قرارداد است.

دلیل اهمیت نحوه محاسبه ماده 38 قانون تامین اجتماعی چیست؟

محاسبه صحیح ضرایب حق بیمه قراردادهای پیمانکاری از مهم‌ترین شرح وظایف حسابدار است، در صورتی که حسابدار از این موضوع بی اطلاع باشد، تبعات جبران ناپذیری برای کارفرما در پی خواهد داشت؛ انتخاب واحد مجزا برای بررسی قراردادها و تعیین ضرایب حق بیمه توسط سازمان تامین اجتماعی، میزان اهمیت نحوه محاسبه حق بیمه را مشخص می‌­نماید.

عوامل موثر در محاسبه ماده 38 قانون تامین اجتماعی

به طور کلی برای محاسبه ماده 38 قانون تامین اجتماعی پیمانکاری یا عوامل موثر در محاسبه ماده مذکور به شرح زیر است:

• • کار انجام شده توسط پیمانکار باید موقت و معین باشدو مدت زمان انجام کار از یک سال بیشتر نباشد و کار مشخص و قابل تفکیک از کارهای دیگر باشد.
  • قرارداد پیمانکار با کارفرما مکتوب یا غیرمکتوب باشد.
  • فعالیت به صورت تکی یا گروهی انجام شود.
  • کار به صورت دستی، مکانیکی، ترکیبی از هر دو، انجام خدمات، ساخت و ساز با مصالح یا بدون مصالح است.

مراحل محاسبه ماده 38 قانون تامین اجتماعی

برای محاسبه ماده 38 قانون تامین اجتماعی ابتدا باید قراردادی میان پیمانکار و کارفرما با مدت زمان معلوم و کم‌تر از یک سال منعقد شود و سپس نوع کار مشخص و وظایف پیمانکار در خصوص تهیه و یا عدم تهیه مصالح تعریف شود، بعد از این مرحله و با توجه به نوع قرارداد، ضریب قانونی تعیین و مبلغ حق بیمه ماده 38 تعیین می­‌گردد.

معافیت های ماده 38 قانون تامین اجتماعی

اگرچه این قانون دایره وسیعی از قراردادها را شامل می شود، اما شناخت معافیت های ماده 38 قانون تامین اجتماعی برای پیمانکاران بسیار حیاتی است تا از پرداخت هزینه های اضافی جلوگیری کنند. طبق قانون و بخشنامه های صادره، برخی از قراردادها از شمول کسر حق بیمه و نگهداری ۵ درصد معاف هستند.

مهم ترین موارد معافیت عبارتند از:

قراردادهای خرید صرف: در صورتی که موضوع قرارداد صرفا خرید کالا یا تجهیزات باشد و هیچ گونه کارگری در محل کارگاه کارفرما انجام نشود.

قراردادهای پیمانکاری تک نفره: اگر پیمانکار شخص حقیقی باشد و کار را شخصا و به تنهایی (بدون استفاده از کارگر) انجام دهد، مشمول کسر حق بیمه نخواهد بود.

کارگاه های صنعتی و تولیدی ثابت: قراردادهای ساخت قطعات و تجهیزات که در کارگاه ثابت پیمانکار و با استفاده از ماشین آلات او انجام می شود، تحت شرایط خاصی از اعمال ضریب حق بیمه پیمانکاری معاف هستند و بازرسی دفاتر قانونی برای آن ها ملاک عمل قرار می گیرد.

دانلود بخشنامه ماده 38 قانون تامین اجتماعی

سازمان تامین اجتماعی برای شفاف سازی نحوه اجرای قانون، بخشنامه های متعددی را صادر کرده است. دسترسی و دانلود بخشنامه ماده 38 قانون تامین اجتماعی (به ویژه بخشنامه ۱۴ جدید درآمد و دستورالعمل های تکمیلی آن) برای حسابداران و مدیران مالی ضروری است. این بخشنامه ها جزئیات دقیقی درباره ضرایب حق بیمه (مانند ضریب ۱۶.۶۷ درصد یا ۷.۷۸ درصد)، نحوه محاسبه قراردادهای عمرانی و غیرعمرانی، و شرایط قراردادهای فناوری اطلاعات را مشخص می کنند. توصیه می شود همواره آخرین نسخه اصلاحی بخشنامه ها را از درگاه رسمی سازمان تامین اجتماعی دریافت کنید تا از آخرین تغییرات قانونی مطلع باشید.

ماده 38 تامین اجتماعی چیست

ممکن است این سوال برای شما پیش آمده باشد که اساسا ماده 38 تامین اجتماعی چیست و چه هدفی را دنبال می کند؟ به زبان ساده، این ماده قانونی کارفرمایان و واگذارندگان کار را مکلف می کند که در قراردادهای مقاطعه کاری و پیمانکاری، با هر شخص حقیقی یا حقوقی، پیمانکار را ملزم نمایند که کارکنان خود و کارکنان پیمانکاران فرعی را بیمه کند.

برای تضمین این امر، کارفرما موظف است ۵ درصد از مبلغ هر صورت وضعیت (صورت حساب) پیمانکار را به همراه آخرین قسط قرارداد نزد خود نگه دارد. آزادسازی این مبالغ تنها زمانی امکان پذیر است که پیمانکار مفاصا حساب سازمان تامین اجتماعی را ارائه دهد. بنابراین، هدف اصلی ماده ۳۸، تضمین پوشش بیمه ای برای تمام افرادی است که در پروژه های پیمانکاری مشغول به کار هستند.

ماده 38 قانون تامین اجتماعی pdf

بسیاری از دانشجویان حقوق، حسابداران و مدیران پروژه برای استناد دقیق در جلسات و تنظیم لوایح دفاعیه، به متن اصلی قانون نیاز دارند و اغلب عبارت ماده 38 قانون تامین اجتماعی pdf را جستجو می کنند. داشتن فایل پی دی اف متن کامل قانون به همراه تبصره های آن، به شما کمک می کند تا با ادبیات حقوقی دقیق قانون گذار آشنا شوید. متن صریح قانون بیان می کند که کلیه کارفرمایان و پیمانکاران تحت عضویت سازمان تامین اجتماعی باید تکالیف مربوط به حق بیمه را انجام دهند و عدم رعایت آن می تواند منجر به بدهی های سنگین بیمه ای شود.

تبصره الحاقی ماده 38 تامین اجتماعی

قانون گذار برای تکمیل و رفع ابهامات، مواردی را به قانون اصلی اضافه کرده است که یکی از مهم ترین آن ها تبصره الحاقی ماده 38 تامین اجتماعی است. این تبصره تاکید می کند که کلیه کارفرمایان موضوع این ماده مکلفند پرداخت مطالبات پیمانکاران را منوط به ارائه مفاصا حساب سازمان تامین اجتماعی نمایند.

نکته بسیار مهم در این تبصره این است که اگر کارفرما بدون دریافت مفاصا حساب، ۵ درصد سپرده و قسط آخر را به پیمانکار پرداخت کند، شخصا مسئول پرداخت حق بیمه و خسارات مربوطه خواهد بود. این تبصره ابزار قدرتمندی در دست سازمان تامین اجتماعی است تا از وصول حق بیمه کارگران پروژه ای اطمینان حاصل کند.

اصلاح ماده 38 قانون تامین اجتماعی

با گذشت زمان و تغییر شرایط اقتصادی و مدل های کسب وکارهای جدید (مانند استارتاپ ها و شرکت های دانش بنیان)، بحث اصلاح ماده 38 قانون تامین اجتماعی همواره مطرح بوده است. اگرچه اصل ماده قانونی تغییر بنیادین نکرده است، اما مقررات اجرایی و بخشنامه های مرتبط با آن بارها اصلاح شده اند.

برای مثال، نحوه محاسبه حق بیمه در قراردادهای مشاوره، قراردادهای فناوری اطلاعات (IT) و قراردادهای پژوهشی در سال های اخیر دستخوش تغییرات مثبتی شده تا فشار کمتری به پیمانکاران این حوزه ها وارد شود. آگاهی از آخرین اصلاحات و رویه های دیوان عدالت اداری در خصوص این ماده، می تواند در کاهش هزینه های بیمه ای بسیار موثر باشد.

 

---

نتیجه گیری

کارفرماها ملزم به کسر سپرده بیمه از صورت وضعیت پیمانکاران هستند و این مبلغ تا زمان دریافت مفاصا حساب تامین اجتماعی باید نزد کارفرما باقی بماند، در صورت درخواست سازمان به حساب سازمان تامین اجتماعی واریز شود؛ بنابراین آشنایی کارفرمایان با ماده 38 قانون تامین اجتماعی الزامی است.

در مقاله با هدف آشنایی هر چه بیشتر کارفرماها، پیمانکاران و بخصوص حسابداران با ماده 38 قانون تامین اجتماعی به بررسی موضوعات مهم و تبصره‌های این ماده پرداختیم، در انتها اگر سوالی دارید می‌توانید در قسمت دیدگاه برایمان بنویسید تا کارشناسان در اسرع وقت پاسخ دهند.

سوالات متداول

در این بخش به پرتکرارترین سوالات شما در خصوص اجرای ماده 38 قانون تامین اجتماعی پاسخ می دهیم:

۱. کارفرما چه مبلغی را باید از قرارداد پیمانکار کسر و نگهداری کند؟

طبق قانون، کارفرما باید ۵ درصد از مبلغ هر صورت وضعیت به اضافه مبلغ قسط آخر قرارداد را تا زمان ارائه مفاصا حساب بیمه نزد خود نگه دارد.

۲. آیا قراردادهای خرید نیز مشمول کسر حق بیمه می شوند؟

خیر، قراردادهایی که موضوع آن ها صرفا خرید کالا بدون انجام کار اضافی و نصب باشد، مشمول کسورات ماده ۳۸ نیستند.

۳. اگر پیمانکار مفاصا حساب نیاورد، تکلیف سپرده چیست؟

اگر پیمانکار اقدامی برای بیمه کردن نیروها و دریافت مفاصا حساب نکند، سازمان تامین اجتماعی حق بیمه را راسا محاسبه کرده و از محل ۵ درصد سپرده و قسط آخر نزد کارفرما وصول می کند.

۴. نرخ حق بیمه در قراردادهای پیمانکاری چقدر است؟

این نرخ بسته به نوع قرارداد (عمرانی یا غیرعمرانی) و نحوه تامین مصالح متفاوت است. به طور کلی، ضرایب ۶.۶ درصد (برای قراردادهای عمرانی) و ۱۶.۶۷ درصد یا ۷.۷۸ درصد (برای قراردادهای غیرعمرانی) اعمال می شود.

۵. مفاصا حساب ماده ۳۸ چیست؟

برگه ای است که توسط شعبه تامین اجتماعی صادر می شود و نشان می دهد پیمانکار هیچ گونه بدهی بابت حق بیمه کارکنان شاغل در پروژه مذکور ندارد.

۶. مسئولیت پرداخت حق بیمه در ماده ۳۸ با کیست؟

پرداخت حق بیمه بر عهده پیمانکار است، اما کارفرما مسئولیت نظارت و نگهداری سپرده ها تا زمان تسویه حساب پیمانکار با سازمان تامین اجتماعی را دارد.

۷. آیا قراردادهای مشاوره تک نفره مشمول ماده ۳۸ هستند؟

اگر قرارداد مشاوره با شخص حقیقی باشد و کار توسط خود فرد انجام شود، با رعایت شرایط خاص بخشنامه ای، ممکن است از شمول این ماده خارج باشد، اما بررسی دقیق نوع قرارداد الزامی است.